RATUSZ W BRZEGU

Serce średniowiecznego miasta

Od momentu lokacji śląskich miast na prawie niemieckim rynek stanowił ich najważniejszą przestrzeń. To właśnie tutaj krzyżowały się główne trakty handlowe, odbywały się targi, podejmowano decyzje administracyjne i koncentrowało się życie mieszkańców. Nie inaczej było w Brzegu, który został lokowany w połowie XIII wieku. Jednym z pierwszych trwałych obiektów wzniesionych na rynku była miejska wieża. Dominowała nad panoramą miasta, symbolizowała władzę samorządową i pełniła funkcje administracyjne. Z biegiem czasu drewniane kramy handlowe otaczające wieżę zastępowano solidnymi, murowanymi budowlami.

Powstanie ratusza

Na początku XIV wieku w zachodniej części bloku śródrynkowego zaczęły powstawać budynki przeznaczone dla rady miejskiej. Od tego momentu można mówić o istnieniu brzeskiego ratusza. W kolejnych latach wyraźnie ukształtował się podział tej części rynku – zachodnia część pełniła funkcje administracyjne, natomiast wschodnia pozostawała centrum handlu.

Gotycki ratusz i kolejne przebudowy

Średniowieczny ratusz wielokrotnie doświadczał zniszczeń spowodowanych pożarami, wojnami oraz katastrofami budowlanymi. Każde z tych wydarzeń stawało się jednak okazją do jego odbudowy i rozbudowy. Pod koniec XV i na początku XVI wieku budowla składała się z dwóch równoległych, gotyckich skrzydeł – większego od północy i mniejszego od południa. Ich ceglane elewacje, malowane na czerwono i zdobione blendami, zwieńczone były ozdobnymi szczytami. Nad całością górowała wieża ratuszowa z wysokim hełmem oraz dekoracyjnym wieńcem przypominającym krenelaż, uzupełnionym o osiem niewielkich wieżyczek.

Wielki pożar i narodziny renesansowej perły

W połowie XVI wieku gotycka siedziba władz miejskich przestała odpowiadać rosnącym ambicjom miasta. Plany przebudowy przyspieszył wielki pożar z 1569 roku, który strawił ratusz oraz kilkadziesiąt okolicznych domów. Jeszcze w tym samym roku rozpoczęto przygotowania do odbudowy.

Prace prowadzone były pod patronatem księcia brzeskiego Jerzego II, który aktywnie wspierał całe przedsięwzięcie. Za projekt odpowiadali włoscy architekci Jakub Parr i Bernard Niuron. Wykorzystując zachowane gotyckie mury, stworzyli reprezentacyjny renesansowy ratusz przypominający miejski pałac. Budynek otrzymał plan prostokątnej podkowy z efektowną zachodnią fasadą ozdobioną arkadową loggią, dwiema wieżami komunikacyjnymi oraz trzema dekoracyjnymi szczytami. Do 1577 roku przebudowano również wieżę zegarową, którą zwieńczono renesansowym hełmem. Jej elewacje ozdobiono charakterystycznym sgraffitem imitującym diamentowe ciosy.