KOŚCIÓŁ ŚW. ROCHA W GRODZISKU

Kościół św. Rocha w Oleśnie – pamiątka po epidemii dżumy

Na niewielkim, naturalnie ukształtowanym pagórku przy drodze prowadzącej z Grodziska do Wysokiej stoi drewniany kościół pw. św. Rocha z Montpellier – patrona chroniącego przed chorobami zakaźnymi. Świątynia została wzniesiona w 1710 roku jako wyraz wdzięczności za ocalenie mieszkańców Olesna podczas tragicznej epidemii dżumy, która nawiedziła miasto w 1708 roku i trwała od lutego aż do grudnia. Historia powstania tego wyjątkowego miejsca nierozerwalnie wiąże się z dramatycznymi wydarzeniami tamtych czasów.

Epidemia dżumy w Oleśnie – początek tragedii

Według zapisów kronikarza Józefa Lompy istnieją dwie wersje dotyczące pojawienia się zarazy w Oleśnie. Pierwsza z nich mówi, że chorobę przyniósł do miasta nieznany przybysz z Polski, który przybył na targ w Niedzielę Palmową, 19 marca 1708 roku. Mężczyzna miał zasłabnąć i umrzeć przed miejskimi murami. Jego ciało pochowano na lokalnym cmentarzu, a grabarz, nie znalazłszy przy zmarłym żadnych pieniędzy, zabrał jego odzież jako formę wynagrodzenia. Nosząc ją później wśród mieszkańców miasta, miał przyczynić się do dalszego rozprzestrzeniania śmiertelnej choroby.

Druga opisana przez Lompę możliwość wskazuje, że źródłem epidemii mogła być dostawa skóry juchtowej sprowadzonej od rosyjskiego kupca. Niezależnie od przyczyny, skutki zarazy były katastrofalne – według przekazów epidemia pochłonęła życie około 90% mieszkańców ówczesnego Olesna.

Miasto odcięte od świata – walka z zarazą

Na podstawie zachowanych raportów cesarskich lekarzy Mildego i Hoellmanna, którzy zostali skierowani do miasta w czasie epidemii, wiadomo, że pierwsze przypadki pojawiły się już w lutym 1708 roku. Największe nasilenie choroby przypadło na sierpień, kiedy to starosta generalny Śląska Opolskiego podjął dramatyczną decyzję o całkowitym odizolowaniu miasta. Olesno zostało odcięte od świata – zerwano mosty, ustawiono zasieki, zamknięto przejścia na granicy z Polską, a wokół miasta rozmieszczono kordon wojskowy. Żołnierze mieli rozkaz zatrzymywać, a nawet strzelać do osób próbujących wydostać się z objętego zarazą terenu.

Mimo tak surowych zabezpieczeń około stu mieszkańcom udało się opuścić miasto i znaleźć schronienie w okolicznych lasach oraz na pobliskich polach. Dzięki temu uniknęli śmierci, która dotknęła tak wielu ich sąsiadów. Tragiczne wydarzenia z 1708 roku na zawsze zapisały się w historii Olesna, a wybudowany dwa lata później kościół św. Rocha stał się symbolem pamięci, nadziei i wdzięczności za przetrwanie epidemii.

Bohaterstwo duchownych podczas epidemii

Podczas tragicznej epidemii dżumy, która dotknęła Olesno w 1708 roku, życie stracili wszyscy zakonnicy z miejscowego konwentu augustianów, poza jednym – ojcem Pankracym Istlem. Duchowny w czasie zarazy przebywał poza miastem, udając się z posługą do chorego mieszkańca Borków Wielkich. Gdy wracał do Olesna, miasto było już całkowicie odcięte od świata z powodu wprowadzonej kwarantanny.

W tym trudnym okresie opiekę duszpasterską nad mieszkańcami przejęli dobrowolnie franciszkanie z klasztoru w Namysłowie. Pomimo ogromnego zagrożenia nieśli pomoc chorym i pozostającym w mieście wiernym, narażając własne życie.

Powrót ocalałych i miejsca pamięci ofiar zarazy

Po zakończeniu epidemii ocalali mieszkańcy powrócili do niemal wymarłego miasta. Jednym z pierwszych ich zadań było pochowanie ofiar zarazy. Zmarłych składano na specjalnie utworzonych cmentarzach zbiorowych, które upamiętniają dziś krzyże znajdujące się m.in. przy obecnej ulicy Lublinieckiej, w dolinie przy ulicy Drzymały, przy ulicy Grunwaldzkiej, naprzeciw miejskiego basenu oraz na skrzyżowaniu Wielkiego Przedmieścia z ulicą Lubliniecką.

Kościół św. Rocha – wotum wdzięczności mieszkańców

Zarówno dawni mieszkańcy Olesna, jak i osoby, które później osiedliły się w mieście, pragnęli wznieść świątynię będącą symbolem wdzięczności za przetrwanie epidemii oraz miejscem modlitwy o ochronę przed kolejnymi chorobami. Na lokalizację wybrano niewielkie wzniesienie położone na pustkowiu w pobliżu Grodziska. Drewniany kościół wotywny pw. św. Rocha ukończono w 1710 roku. Według przekazów wszystkie materiały budowlane dostarczano na miejsce wyłącznie ludzkimi siłami, bez wykorzystania konnych zaprzęgów.

Tajemniczy pochówek zamożnego Turka

W 1762 roku w pobliżu kościoła znalazł miejsce pochówku tajemniczy cudzoziemiec – zamożny Turek, który zmarł podczas podróży przez Olesno wraz z kupiecką karawaną wracającą z Berlina. Według lokalnych przekazów miał być on prawdopodobnie osobistym lekarzem chana tatarskiego.

Legenda o miejscu wybranym przez św. Rocha

Z budową kościoła św. Rocha związana jest również miejscowa legenda. Przy drodze z Wysokiej do Grodziska, w miejscu zwanym Zaciszem, znajduje się kapliczka zawieszona na uschniętej sośnie. Według opowieści właśnie tam początkowo planowano wznieść świątynię i zgromadzono cały potrzebny materiał. Kiedy jednak następnego dnia robotnicy przybyli na miejsce, okazało się, że wszystkie elementy budowy zniknęły i zostały przeniesione na oddalony o około 500 metrów pagórek. Początkowo uznano to za żart, dlatego pracownicy ponownie przenieśli materiały z powrotem. Gdy jednak sytuacja powtórzyła się kolejnego dnia, odczytano to jako znak Boży. Ostatecznie kościół wybudowano na wskazanym wzgórzu, a na pobliskiej sośnie zawieszono kapliczkę, która według tradycji pozostaje tam do dziś.

Kolonie Walspek i Rosenhain przy kościele św. Rocha

W latach 1774–1775 Olesno założyło dwie kolonie mieszkalne sąsiadujące ze starą wsią Grodzisko (ówczesne Groetsch). Otrzymały one nazwy Walspek i Rosenhain. Pod względem administracji kościelnej Walspek oraz cztery części Rosenhain zostały przypisane do parafii oleskiej. Ze względu na bliskość kościoła św. Rocha właśnie przy tej świątyni utworzono dla nowych mieszkańców kolonii miejsce pochówku.